Instytut Geologii, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza
Abstrakt: Artykuł przedstawia wyniki badań geochemicznych INAA, ICP oraz wyniki badań petrograficznych ceramiki pochodzącej ze stratygraficznie dobrze udokumentowanego archeologicznego "wykopu VI" na zamku we Wleniu. Badania miały na celu określenie cech służących korelacji stratygraficznej z ceramiką innych odsłonięć na zamku oraz ustalenie miejsc jej produkcji. Badania przeprowadzono szeregiem badań eksperymentalnych, które wykazały zasadność komplementarnego wykorzystania metod optycznych wraz z metodami geochemicznymi.
Stwierdzono szczególną przydatność analiz pierwiastków śladowych, których zawartość pozostaje diagnostyczną, pomimo zawartych w surowcu polimineralnych domieszek schudzających. Zastosowanie matematycznej analizy skupień oraz metody składowych głównych umożliwia przeprowadzenie korelacji geochemicznej jednowiekowych i jednorodnych litologicznie skał ilastych w skali lokalnej. W przebadanych osadach ilastych Gór Kaczawskich rozkład koncentracji pierwiastków ziem rzadkich ma podobny przebieg i może być charakterystyczny dla tego obszaru, niezależnie od wieku ich depozycji.
Połączenie wyników analiz chemicznych z wynikami analiz mikroskopowych umożliwiło zdefiniowanie co najmniej 4 grup ceramiki w obrębie badanego zbioru: 1. grupę naczyń najmłodszych warstwy 3 wykopu VI, wykonaną z gliny chudej, wykazującej między innymi wysoką zawartość ołowiu; 2. grupę naczyń warstwy 13, wykonaną z surowca chudego, zawierającego dużą ilość kwarcowej frakcji pelitycznej i zwiększoną ilość ziaren bazaltu; 3. grupę naczyń warstw: 5-7-10, wykonaną z surowca tłustego; 4. grupę naczyń warstw 5-7-10, wykonaną z surowca chudego. Każdą z wymienionych grup cechuje nieco inna dystrybucja pierwiastków śladowych, w tym pierwiastków ziem rzadkich, nawiązująca zarówno do poziomej stratygrafii wykopu VI, jak też do wyróżnionych petrograficznie odmian zastosowanego surowca.
Badania wykazały, iż surowiec ilasty użyty do produkcji naczyń odkopanych na zamku we Wleniu pochodzi ze złóż miejscowych (prawdopodobnie okolic Bolesławca), związanych ze wspólnym obszarem alimentacji osadu na przedpolu Sudetów. Szkliwa koloru pomarańczowego, stosowane jako polewy naczyń warstwy 3 mają charakter ołowiowo-krzemionkowy.
Słowa kluczowe: archeometria, petrografia, geochemia, ceramika, INAA, surowce ilaste, Sudety
